Maar achter dat handige blikje schuilt een minder smakelijk verhaal.
Steeds meer gezondheidsorganisaties trekken aan de bel over metalen in vis. Nu legt een nieuw onderzoek, gedeeld door het Franse magazine 60 Millions de consommateurs, één merk tonijn uit de supermarkt flink onder het vergrootglas.
Een studie die het idyllische beeld van tonijnblikjes doorbreekt
Tonijn uit blik geldt in veel Nederlandse en Belgische huishoudens als een vaste waarde. Hoog in eiwitten, betaalbaar, lang houdbaar, overal verkrijgbaar. Ideaal voor studenten, jonge gezinnen en iedereen die snel iets voedzaams op tafel wil zetten.
Juist daarom wekt een recent Europees onderzoek zoveel onrust. Twee ngo’s, Foodwatch en Bloom, hebben samen 148 blikjes tonijn gekocht in supermarkten in vijf Europese landen. Die stalen gingen vervolgens naar het lab voor een grondige analyse van het kwikgehalte.
Alle 148 onderzochte blikjes bevatten kwik, en bij een deel lag de waarde boven de officiële Europese norm.
Volgens 60 Millions de consommateurs, dat de resultaten openbaar maakte, bevatte 10 procent van de blikjes meer kwik dan de toegestane grens van de Europese Unie: 1 milligram per kilo (1 mg/kg). Bij bepaalde referenties van één bekend merk liep het kwikgehalte zelfs op tot bijna 4 mg/kg, dus ongeveer vier keer de norm.
Waarom juist tonijn zoveel kwik opstapelt
Kwik komt vooral in zee terecht via industrie en verbranding van fossiele brandstoffen. In het water zetten bacteriën dat kwik om in methylkwik, een vorm die zich gemakkelijk opstapelt in levende wezens.
Plankton neemt kleine hoeveelheden methylkwik op. Kleine vis eet dat plankton. Grotere vis eet weer kleinere vis. Elke stap in de voedselketen verhoogt de concentratie in het dier. Dat proces heet bioaccumulatie.
Tonijn staat hoog in de voedselketen en eet andere vissen. Daardoor stijgt het kwikgehalte in zijn vlees veel sneller dan bij kleine soorten.
Voor consumenten betekent dat: hoe groter en ouder de vis, hoe meer kwik je meestal binnenkrijgt per portie. Tonijn, zwaardvis en haai horen tot de risicogroep. Sardine en makreel zitten daar ver onder.
➡️ Dit type snit laat het natuurlijke beweging van je haar beter tot zijn recht komen
➡️ Sinds ik dit doe, komen de mezen elke dag terug, precies op hetzelfde uur
Hebben de huidige regels de situatie onderschat?
De Europese regelgeving hanteert een maximale kwikwaarde van 1 mg/kg voor tonijn. Dat is ongeveer drie keer zo hoog als de limiet voor veel andere zeeproducten. Die ruime marge stoort verschillende gezondheidsexperts en ngo’s.
In een rekenvoorbeeld dat in Frankrijk werd aangehaald, staat dat een persoon van 70 kilo wekelijks 91 gram tonijn zou kunnen eten als de vis precies op 1 mg/kg zit, zonder de aanvaardbare inname te overschrijden. Dat komt neer op zo’n 4,7 kilo tonijn per jaar.
Foodwatch en Bloom stellen dat die limiet de commerciële realiteit eerder dient dan de volksgezondheid. Door de grens hoog te zetten, kunnen producenten ook partijen met relatief veel kwik blijven verkopen.
Volgens de ngo’s zorgt een te soepele norm ervoor dat verontreinigde tonijn toch in de schappen blijft liggen, terwijl consumenten weinig zicht hebben op het werkelijke risico.
Daar bovenop komt dat kwetsbare groepen – zoals zwangere vrouwen, jonge kinderen en mensen die veel vis eten – gevoeliger zijn voor de nadelige effecten van methylkwik. Voor hen kan zelfs een inname onder de wettelijke grens al vragen oproepen.
Gezondheidsrisico’s van kwik in vis
Methylkwik tast in de eerste plaats het zenuwstelsel aan. De effecten lopen uiteen, maar vaak noemen artsen:
- invloed op de ontwikkeling van de hersenen bij ongeboren kinderen en jonge kinderen
- verminderd concentratievermogen en geheugenproblemen bij langdurige blootstelling
- tintelingen in handen en voeten bij zeer hoge inname
- verstoring van fijne motoriek en coördinatie in extreme gevallen
Dat betekent niet dat één boterham met tonijnsalade onmiddellijk voor ernstige klachten zorgt. Het gaat om een sluipend effect bij mensen die vaak dezelfde verontreinigde vis eten. Precies daarom vragen organisaties om strengere normen én heldere richtlijnen voor de consument.
Het merk dat de rode lantaarn krijgt
In het onderzoek kwamen meerdere bekende supermarktmerken naar voren. Niet allemaal even negatief, maar één naam sprong er duidelijk uit door de hoogste gemeten waarden. Bij dat merk lag het kwikgehalte in bepaalde blikjes tot 3,9 mg/kg.
Daarmee hoort deze producent volgens 60 Millions de consommateurs bij de slechtste keuze voor wie zo min mogelijk kwik wil binnenkrijgen. Het betreffende merk blijft in veel winkels prominent in het schap liggen, vaak met promoties en grote campagnes rond duurzaamheid en kwaliteit.
Een merk dat zich graag netjes en verantwoord presenteert, blijkt in het lab juist de blikjes met de hoogste kwikwaarden te leveren.
Die kloof tussen marketing en meetbare inhoud maakt veel consumenten wantrouwig. Wie in de supermarkt voor het bekende blauwe blikje kiest, denkt veilig te zitten, maar krijgt mogelijk net de zwaarste belasting binnen.
Hoe deden andere merken het?
De onderzoekers keken niet alleen naar het slechtste merk, maar vergeleken verschillende labels en private labels. Sommige huismerken en premiumlijnen toonden lagere waarden, al zat er in elk blikje kwik.
| Type merk | Gemeten situatie | Wat betekent dit voor jou? |
|---|---|---|
| Merk met hoogste waarden | Meerdere stalen sterk boven 1 mg/kg | Keuze beter beperken of vermijden, zeker bij regelmatige consumptie |
| Standaard huismerken | Vaak onder de norm, maar soms dicht tegen de grens | Af en toe eten kan, maar niet te vaak en porties klein houden |
| Premium- en biologisch gerichte merken | Vooral waarden onder de norm, maar nooit volledig vrij van kwik | Iets gunstiger profiel, toch nog steeds afwisselen met andere vissoorten |
Het verschil in kwikgehalte bleek vooral te hangen aan soort tonijn, herkomstgebied en vismethode, niet alleen aan het logo op het etiket. Toch helpt de studie om merken te identificeren die herhaaldelijk hoger scoren.
Wat kun je zelf doen om je risico te beperken?
Kwik volledig vermijden lukt niet, maar je kunt de blootstelling wel sterk terugdringen met een paar gewoonten in de keuken. De kern: variatie en matiging.
Beperk tonijn, varieer met kleinere vissen
Voedingsdeskundigen raden aan om tonijn uit blik niet meerdere keren per week te eten, zeker niet bij kinderen of zwangere vrouwen. Een praktische vuistregel: beschouw tonijn als een “af en toe-vis”, niet als dagelijkse basis.
Wie graag vis eet, kan veel winnen door vaker te kiezen voor soorten lager in de voedselketen, zoals:
- sardine (vers, uit blik in olie of in tomatensaus)
- makreel (gerookt, in blik of vers)
- haring
- ansjovis
Deze vissen leveren omega 3, eiwitten en mineralen, maar bevatten doorgaans duidelijk minder kwik dan grote roofvissen.
Een salade met sardine of makreel geeft bijna dezelfde voedingswaarde als tonijn, met een lager kwikrisico en vaak een lagere prijs.
Let op met kwetsbare groepen
Voor zwangere vrouwen adviseren veel gezondheidsinstanties om tonijn, zwaardvis en haai sterk te beperken of zelfs tijdelijk te schrappen. De hersenen van de foetus zijn extra gevoelig voor methylkwik.
Ook voor jonge kinderen loont het om andere vissoorten te kiezen. Een kind dat elke week tonijnpizza of tonijnwraps eet, kan op jaarbasis al flink wat kwik binnenkrijgen, terwijl dezelfde gerechten met zalm, makreel of sardine een minder belastend alternatief vormen.
Waarom een strengere norm meer bescherming kan geven
De huidige Europese grens van 1 mg/kg weerspiegelt een compromis tussen gezondheid en economische belangen. Visserijlanden en industrieën vrezen dat te lage normen grote delen van de vangst onverkoopbaar maken.
Toch laten risicoberekeningen zien dat een lagere grens de blootstelling van miljoenen consumenten zou verminderen, zonder dat vis volledig uit de schappen zou verdwijnen. Een verschuiving naar kleinere soorten en strengere selectie van partijen tonijn zou al veel uitmaken.
Een interessant scenario dat sommige experts schetsen: stel dat de EU de limiet voor tonijn verlaagt naar het niveau van andere zeeproducten, rond een derde van de huidige grens. Producenten zouden dan verplicht raken om partijen met hoge waarden uit te sorteren of enkel jonge, kleinere tonijnen te verwerken.
Lagere normen dwingen de keten tot meer selectie en transparantie, waardoor de gemiddelde consument automatisch vis eet met minder kwik.
Voor consumenten blijft één strategie onveranderd krachtig: kritische keuzes in het winkelschap. Niet alleen kijken naar prijs en marketing, maar ook naar soort vis en consumptiefrequentie.
Naar een andere manier van vis eten
De discussie rond kwik in tonijn raakt aan een bredere vraag: hoe vaak hebben we vis eigenlijk nodig? Voor de meeste mensen volstaat één à twee keer per week vette vis om voldoende omega 3 binnen te krijgen. Wie daarnaast noten, lijnzaad, walnoten en plantaardige oliën gebruikt, breidt zijn vetzurenpakket nog uit.
Tonijnblikjes kunnen best af en toe op tafel komen, zeker als je ze waardeert om hun gemak. Maar een gezonde, toekomstbestendige strategie draait meer rond afwisseling: eens een broodje met makreel, een salade met sardines, een ovenschotel met witte vis, en af en toe die klassieke tonijnpasta.
